Prometheus, dünyanın bilinen en yaşlı canlılarından biri olan bir Great Basin Kılçıkçamı (Pinus longaeva) ağacıdır. Onun hikayesi, bilim dünyasının en trajik kazalarından biri olarak kabul edilir. İşte 1964 yılında Nevada’daki Wheeler Peak’te yaşanan o olay:
Nasıl Kesildi?
Prometheus‘un kesilmesi bir “kaza” ve iletişim eksikliğinin sonucudur:
- Araştırma: Genç bir coğrafya yüksek lisans öğrencisi olan Donald R. Currey, Buzul Çağı iklim değişikliklerini incelemek için ağaç halkalarına ihtiyaç duyuyordu.
- Talihsizlik: Currey, ağaçtan halka örneği almak için kullandığı özel matkabı (artım burgusu) ağacın içinde kırdı. Matkap saplanıp kalınca, ağaca zarar vermeden onu çıkaramadı.
- İzin: Currey, bölgedeki Orman İşletmesi’nden yardım istedi ve ilginç bir şekilde, ağacı tamamen kesip kesitini incelemek için izin aldı. O sırada kimse bu ağacın ne kadar yaşlı olduğundan haberdar değildi.
- Sonuç: Ağaç kesildi ve Currey halkaları saymaya başladığında acı gerçek ortaya çıktı: Ağaç tam 4.844 yaşındaydı.
Olayın Etkileri
Bu olay, doğa koruma tarihinde büyük bir dönüm noktası oldu:
- Yaş Rekoru: Prometheus kesildiğinde dünyanın bilinen en yaşlı ağacıydı (Şu an rekor, aynı türden olan ve yeri gizli tutulan “Methuselah” ağacındadır).
- Koruma Yasaları: Bu trajedi, kadim ağaçların korunması için çok daha katı yasaların çıkarılmasına ve Büyük Havza Ulusal Parkı‘nın (Great Basin National Park) kurulmasına ön ayak oldu.
- Bilimsel Veri: Kesilen gövdeden alınan kesitler bugün çeşitli müzelerde ve laboratuvarlarda sergilenmektedir.
Prometheus Neden Kesildi? (Geri Dönülemez Hata)
Prometheus ağacının trajedisi “halkalara ulaşma” çabasından kaynaklandı:
- Burgu Yöntemi Yetmedi: Normalde bilim insanları ağacı kesmezler; artım burgusu denilen ince, matkap benzeri bir aletle ağacın içine girip kurşun kalem kalınlığında bir parça çıkarırlar. Bu parça üzerindeki halkalar sayılır ve ağaç yaşamaya devam eder.
- Alet Kırılınca: Donald Currey‘nin burgusu, Prometheus‘un çok sert ve yoğun olan odununa saplanıp kırıldı.
- Halkaları Sayma Hırsı: Currey, o bölgedeki iklim tarihini (küçük buz çağı gibi dönemleri) kesin verilerle kanıtlamak istiyordu. Kırılan aleti çıkaramayınca ve o anki teknolojiyle yeterli örnek alamayınca, Orman İşletmesi’nden “inceleme amaçlı kesim” izni aldı.
- Sonuç: Kesit (dilim) laboratuvara götürülüp mikroskop altında sayıldığında, ağacın 4.844 yaşında olduğu anlaşıldı. Yani Currey, bir yıllık veri uğruna o güne kadar keşfedilmiş en yaşlı canlıyı yok etmiş oldu.