Ernesto “Che” Guevara’nın anıları, onun sadece politik ve askeri figürünü değil, aynı zamanda astım hastası bir tıp öğrencisinden radikal bir devrimciye dönüşüm sürecini kendi kaleminden aktarır. Che, yaşadığı dönem boyunca düzenli olarak günlük tutmuş ve bu günlükler daha sonra kitaplaştırılarak hem dönemin tarihi dokusunu hem de kendi iç dünyasını anlamamızı sağlayan temel kaynaklar haline gelmiştir.
Onun anılarını şekillendiren üç ana dönem ve bu dönemleri anlatan temel eserler şunlardır:
1. Dönüşüm Dönemi: Motosiklet Günlükleri (Notas de viaje)
Che’nin anıları denince akla gelen ilk ve en popüler eserdir. 1952 yılında, henüz 23 yaşında bir tıp öğrencisiyken, arkadaşı Alberto Granado ile birlikte “Poderosa II” (Güçlü II) adını verdikleri eski bir motosikletle çıktıkları Güney Amerika seyahatini kapsar.
İçerik: Arjantin, Şili, Peru, Kolombiya ve Venezuela’yı kapsayan bu yolculuk, başlangıçta iki gencin macera arayışı olarak başlar. Ancak yol boyunca karşılaştıkları cüzzam hastaları, maden işçilerinin sömürülmesi, yerli halkların yoksulluğu ve adaletsizlik, Che’nin dünyaya bakışını kökten değiştirir.
Öne Çıkan Tema: Bu anılar, Che’nin teorik bir Marksist olmadan önce, Latin Amerika’nın yapısal sorunlarını sahada görerek nasıl bir “kader birliği” duygusu geliştirdiğini gösterir. Kitapta, sınırların yapay olduğunu ve tüm kıtanın tek bir halktan oluştuğunu savunmaya başlar.
2. Devrim Dönemi: Küba Devrimi Anıları (Pasajes de la guerra revolucionaria)
Fidel Castro ve arkadaşlarıyla tanıştıktan sonra katıldığı, 1956-1959 yılları arasındaki Küba gerilla savaşını anlatan askeri ve stratejik günlükleridir.
İçerik: Granma yatıyla Küba’ya çıkışlarından başlayarak, Sierra Maestra dağlarındaki ilk yenilgileri, köylülerle kurdukları ilişkileri, gerilla taktiklerini ve nihayetinde Batista diktatörlüğünün devrilmesiyle sonuçlanan süreci anlatır. Che bu savaşta başlangıçta bir “doktor” olarak yer almış, ancak daha sonra en radikal “Komutan” (Comandante) cephe liderlerinden biri olmuştur.
Öne Çıkan Tema: Bu anılarda romantizmden uzak, oldukça gerçekçi ve özeleştirel bir dil hakimdir. Savaşın lojistiği, disiplinsizliklerle nasıl mücadele edildiği, korku, açlık ve ölümle burun buruna gelinen anlar net bir şekilde aktarılır. Devrimin askeri doktrini bu anılardan beslenir.
3. Son Dönem: Bolivya Günlüğü (El diario del Che en Bolivia)
Che’nin ideallerini tüm dünyaya yayma amacıyla gittiği ve 1967 yılında yakalanarak öldürüldüğü Bolivya’daki son gerilla savaşını kapsayan günlüklerdir. Ölümünden sonra ele geçirilmiş ve dünya çapında büyük yankı uyandırmıştır.
İçerik: 7 Kasım 1966 ile öldürülmesinden bir gün öncesi olan 7 Ekim 1967 tarihleri arasındaki dönemi kapsar. Küba’daki konforlu bakanlık ve devlet görevlerini bırakıp Bolivya dağlarında zorlu kış şartlarında, astım krizleriyle, yerel köylülerin güvensizliğiyle ve Bolivya ordusunun (CIA destekli) kuşatmasıyla nasıl mücadele ettiğini gün gün anlatır.
Öne Çıkan Tema: Trajik, izole ve psikolojik olarak çok ağır bir atmosfer barındırır. Kuşatmanın daralması, yiyecek ve ilaç eksikliği net bir şekilde hissedilir. Günlüğün son satırlarında bile ideolojik kararlılığını ve askeri disiplinini korumaya çalıştığı görülür.
Che’nin Anılarının Genel Karakteristiği
- Gözlem Gücü: Che, sadece askeri hareketleri değil, bulunduğu coğrafyanın antropolojik yapısını, bitki örtüsünü, insanların yüz ifadelerini ve kültürel alışkanlıklarını da detaylıca not eder.
- Yalınlık ve Dürüstlük: Kendi hatalarını, korkularını, taktiksel başarısızlıklarını ve insani zaaflarını gizlemez. Anılarında bir kahramanlık miti yaratmaktan ziyade, sürecin zorluğunu vurgular.
- Dönüşümün İzleri: Yazım dilindeki değişim dikkat çekicidir; Motosiklet Günlükleri‘ndeki edebi, alaycı ve genç dil, Bolivya Günlüğü‘nde yerini tamamen askeri, net ve zaman zaman kasvetli bir dile bırakır.
“Motosiklet Günlüğü” Filmi (2004)
2004 yapımı Motosiklet Günlüğü (Orijinal adıyla Diarios de motocicleta), bu yolculuğu beyaz perdeye taşıyan sinema uyarlamasıdır. Brezilyalı yönetmen Walter Salles‘in yönettiği filmde Ernesto Guevara‘yı Gael García Bernal, Alberto Granado‘yu ise Rodrigo de la Serna canlandırır.
Film, yalnızca biyografik bir anlatıdan ziyade bir “yol filmi” dinamiğinde ilerler. İki gencin Arjantin’den yola çıkıp And Dağları‘nı, Şili’deki Chuquicamata bakır madenini, Atacama Çölü‘nü, İnka kalıntılarını ve Peru’daki San Pablo cüzzam kolonisine kadar uzanan rotasını takip eder.
Filmin öne çıkan bazı özellikleri şunlardır:
1. Sinematografi ve Görsel Anlatım: Fransız görüntü yönetmeni Éric Gautier, Güney Amerika’nın coğrafi büyüklüğü ile yerli halkın ve işçi sınıfının yaşadığı sosyoekonomik çöküntü arasındaki tezatı kameraya yansıtır. Görsel dil, bir karavan veya motosikletle yapılan uzun yolculukların insan psikolojisi üzerindeki dönüştürücü etkisini vurgular. Doğal ışık kullanımı ve belgeselvari çekim teknikleriyle kıtanın tarihsel dokusu yakalanmaya çalışılmıştır.
2. Sosyolojik Arka Plan: Film; toprak mülkiyetsizliği, yerli kültürlerin asimilasyonu, sağlık hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler ve sınıfsal uçurumlar gibi makroekonomik ve sosyolojik sorunları, karakterlerin birebir diyalogları ve gözlemleri üzerinden işler. İdeolojik bir propaganda yapmak yerine, “farkındalık” evresine odaklanır.
3. Müzik: Filmin müziklerini Gustavo Santaolalla bestelemiştir. Filmde yer alan Jorge Drexler imzalı “Al otro lado del río” (Nehrin Öte Yakası) adlı parça, İspanyolca sözlere sahip olup En İyi Özgün Şarkı dalında Oscar kazanan ilk şarkı olmuştur.
Cüzzam (Lepra) Nedir?
Cüzzam (tıbbi adıyla Lepra), özellikle çevre sinir sistemini, cildi, burun mukozasını ve üst solunum yollarını etkileyen, yavaş ilerleyen kronik bir enfeksiyon hastalığıdır.
Tarih boyunca lanetli bir hastalık olarak görülmüş ve hastalar toplumdan dışlanmış olsa da, günümüzde tamamen tedavi edilebilir, bulaşıcılığı sanıldığından çok daha düşük bir hastalıktır.
Nedeni ve Yapısı
Hastalığa, tüberküloz (verem) basili ile aynı aileden gelen Mycobacterium leprae adı verilen bir bakteri neden olur. Bu bakteri çok yavaş bölünür; öyle ki hastalığın kuluçka süresi ortalama 3 ile 5 yıl arasındadır, bazen semptomların ortaya çıkması 20 yılı bile bulabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Cüzzam doğrudan dokuları “eriten” bir hastalık değildir. Yarattığı tahribatın asıl nedeni, sinir uçlarını hissizleştirmesidir.
1. Cilt Lekeleri: Ciltte rengi açılmış, kızarık veya soluk lekeler oluşur. Bu lekelerin en tipik özelliği, dokunulduğunda hiçbir şey hissedilmemesidir (sıcak, soğuk veya ağrı duyusu kaybolur).
2. Sinir Hasarı: Bakteri sinir kılıflarına yerleştiği için el ve ayaklardaki sinirler kalınlaşır ve işlevini yitirir. Kas zayıflıkları ve felçler baş gösterir.
3. İkincil Yaralanmalar: El ve ayaklar hissini kaybettiği için, hasta farkında olmadan yanabilir, kesebilir veya ciddi yaralar alabilir. Bu yaralar hissedilmediği ve tedavi edilmediği için zamanla enfeksiyon kapar, kemik dokusuna zarar verir ve parmak kayıplarına (şekil bozukluklarına) yol açar.
4. Yüz Hatlarında Değişim: İleri evrelerde burun kıkırdağı çökebilir ve kaşların dökülmesiyle birlikte yüzde “aslan yüzü” adı verilen tipik bir görünüm oluşabilir.
Nasıl Bulaşır? (Büyük Bir Yanılgı)
Cüzzam, halk arasında inanıldığı gibi dokunmakla, tokalaşmakla veya aynı ortamda bulunmakla kolay kolay bulaşmaz.
Bulaşma, tedavi görmemiş hastaların burun ve ağız salgılarının (hapşırma, öksürme) uzun süreli ve yakın temasıyla gerçekleşir.
Dünya nüfusunun yaklaşık %95‘inin bu bakteriye karşı doğal bağışıklığı vardır. Yani bakteri vücuda girse bile çoğu insanda hastalık gelişmez.
Tedavisi Var mıdır?
Evet, cüzzam günümüzde %100 tedavi edilebilen bir hastalıktır. 1980’lerden bu yana Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından sağlanan “Çoklu İlaç Tedavisi” (MDT) adı verilen bir antibiyotik kombinasyonu kullanılır.
Erken teşhis edildiğinde hiçbir kalıcı hasar veya sakatlık kalmadan 6 ila 12 ay içinde tamamen iyileşme sağlanır. Türkiye’de de bu hastalığın bitirilmesinde ve hastaların topluma kazandırılmasında ünlü tıp doktoru Prof. Dr. Türkan Saylan ve kurucusu olduğu Cüzzamla Savaş Derneği çok büyük bir rol oynamıştır.
Bir Cevap Yazın