ABD’de özel hapishaneler vardır ancak hapishanelerin tamamı özel değildir. Mahkumların büyük bir çoğunluğu doğrudan eyaletler veya federal hükümet tarafından yönetilen kamu tesislerinde kalmaktadır. Ancak, kar amacıyla özel şirketler (GEO Group, CoreCivic vb.) tarafından işletilen hapishaneler de sistemin bir parçasını oluşturur. ABD’deki toplam mahkum nüfusunun yaklaşık %8’i özel şirketler tarafından işletilen cezaevlerinde tutulmaktadır. 2023 verilerine göre 28 eyalet ceza sisteminde özel hapishaneleri kullanırken, 22 eyalet (örneğin Kaliforniya, New York, Massachusetts) bu sistemi hiç kullanmamaktadır. Montana gibi bazı istisnai eyaletlerde ise mahkumların neredeyse yarısı (%48,7) özel tesislerde kalmaktadır. Adli mahkumlardan farklı olarak, İç Güvenlik Bakanlığı’nın (DHS) kullandığı göçmen tutukevlerindeki kişilerin çok büyük bir çoğunluğu (tahminen %79’u) hala özel şirketlerin tesislerinde tutulmaktadır. 2021 yılında imzalanan başkanlık kararnamesiyle Federal Hapishaneler Bürosu’nun (BOP) özel cezaevleriyle sözleşme yenilemesi durdurulmuş ve 2022 sonu itibarıyla federal adli mahkumlar için özel hapishane kullanımı büyük oranda sona ermiştir.
Özel Hapishanelerin Geçmişi
ABD tarihinde modern anlamdaki hapishanelerin büyük çoğunluğu hiçbir zaman tamamen özel şirketlerin kontrolünde olmadı. Günümüzde “ABD hapishaneleri özeldir” algısının yaygın olmasının sebebi, sistemin geçmişte ağırlıklı olarak özel olması değil, 1980’lerden sonra ortaya çıkan bir endüstrinin yarattığı tartışmalar ve medyadaki görünürlüğüdür.
Modern Özel Hapishanelerin Doğuşu
Kar amacı güden modern özel hapishane endüstrisi oldukça yenidir; 1983 yılında (bugünkü adıyla CoreCivic şirketinin kurulmasıyla) ortaya çıkmıştır. 1980’lerde ve 90’larda ABD’deki “Uyuşturucuyla Savaş” (War on Drugs) politikaları ve ağır ceza yasaları nedeniyle mahkum nüfusu patlama yapınca, devlete ait tesisler yetersiz kalmış ve eyaletler özel şirketlerle sözleşmeler yapmaya başlamıştır.
Algının Temel Nedeni
Özel hapishaneler sayıca en zirvede oldukları dönemlerde bile toplam mahkum nüfusunun %10’unu geçmemiştir. Ancak bu şirketlerin borsada işlem görmesi, siyasetçilere milyonlarca dolarlık lobi harcaması yapması ve kar elde etmek için “daha fazla insanın hapse atılmasından veya içeride daha uzun süre tutulmasından” finansal çıkar sağlamaları çok büyük tepki çekmiştir. Popüler kültür, filmler ve belgeseller bu ahlaki ve hukuki çarpıklığa odaklandığı için, cezaevi sisteminin tamamı özel şirketlerin elindeymiş gibi bir yanılsama oluşmuştur.
Tarihsel İstisna (Hükümlü Kiralama Sistemi)
Modern hapishane işletmeciliğinden farklı olmakla birlikte, ABD tarihinde ceza sisteminin özel sektöre devredildiği karanlık bir geçmiş vardır. 1865’teki İç Savaş sonrasında kölelik kaldırıldığında, özellikle Güney eyaletlerinde “Convict leasing” (hükümlü kiralama) sistemi uygulanmıştır. Devlet, mahkumları (ki ezici çoğunluğu “serserilik” gibi uydurma suçlarla tutuklanan eski köle siyahilerden oluşuyordu) maden şirketlerine, demiryolu müteahhitlerine ve büyük çiftlik sahiplerine işçi olarak kiralamıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında tamamen yasaklanana kadar bu uygulama, mahkumlar üzerinden özel sektörün kar ettiği en yaygın ve ölümcül sistem olmuştur.
Günümüzde Özel Hapishaneler
Kar amacı güden özel hapishane endüstrisi (özellikle CoreCivic ve GEO Group gibi büyük şirketler) ABD’de milyarlarca dolarlık bir pazar olarak faaliyet göstermeye devam etmektedir.
Günümüzdeki mevcut durum şu şekildedir:
- Eyalet Hapishaneleri: 28 civarında eyalet, kapasite yetersizliği veya maliyet gerekçeleriyle mahkumlarını özel şirketlerin işlettiği cezaevlerinde tutmaya devam etmektedir.
- Göçmen Gözaltı Merkezleri: Günümüzde özel hapishane şirketlerinin en büyük ve en karlı alanı göçmenlik sistemidir. Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza birimi (ICE), gözaltına alınan veya sınır dışı edilmeyi bekleyen göçmenlerin büyük bir çoğunluğunu bu özel şirketlere ait tesislerde tutmaktadır.
- Federal Adli Mahkumlar: Sadece bu kategoride kullanım büyük oranda durdurulmuştur. Adalet Bakanlığı, doğrudan federal suçlardan yatan adli mahkumlar için özel şirketlerle yapılan sözleşmeleri yenilememiştir. Ancak bu sınırlama, eyaletlerin kendi kararlarını veya ICE’ın göçmen tutukevlerini kapsamamaktadır.
- Hapishane İşçiliği (Mahkum Emeği): Tarihteki “hükümlü kiralama” sistemi yasa dışı olsa da, mahkumların hapishane içindeki endüstrilerde, tarım arazilerinde veya orman yangını söndürme gibi riskli işlerde saatlik birkaç sent karşılığında (bazen tamamen ücretsiz) çalıştırılması günümüzde hala devam eden bir uygulamadır. Bu durum, ABD Anayasası’nın 13. Değişikliği’nde (13th Amendment) yer alan ve köleliği yasaklarken “suçtan hüküm giymiş olma” durumunu istisna tutan anayasal boşluğa dayandırılarak yasal kabul edilmektedir.
Özel Hapishanelerin Suç Oranlarına Etkisi
Özel hapishanelerin varlığı genel suç oranlarını düşürmemiş, aksine suçun tekrarı (residisivizm) ve hapsedilme oranları üzerinde istatistiksel ve toplumsal çapta olumsuz etkiler yaratmıştır. Araştırmalar, kar amacı güden bu sistemin suçla mücadeleden ziyade, endüstrinin finansal olarak büyümesine hizmet ettiğini göstermektedir.
Bunun adalet sistemine ve suç istatistiklerine yansıması üç ana başlıkta toplanabilir:
- Suçun Tekrarı (Recidivism) Oranlarındaki Tartışma: Geçmişteki bazı sınırlı araştırmalar özel hapishanelerin suçun tekrarını azaltabileceğini öne sürse de, bilimsel literatürdeki hakim ve güncel görüş bunun aksini göstermektedir. Kapsamlı araştırmalar, özel tesislerden tahliye edilen kişilerin, devlet hapishanelerinden çıkanlara kıyasla yeniden suç işleme ihtimalinin ya farksız ya da daha yüksek (bazı verilere göre %20’ye kadar) olduğunu ortaya koymaktadır. Bunun temel nedeni, şirketlerin kar marjını yüksek tutmak için eğitim, meslek edindirme, psikolojik destek programlarından ve uzman personel giderlerinden kesinti yapmasıdır. Rehabilite edilmeden tahliye edilen mahkumlar topluma döndüklerinde çok daha kolay suça yönelmektedir.
- Hapsedilme Oranlarının (Incarceration Rate) Suni Olarak Artması: Özel hapishanelerin kar edebilmesi için “yatak kapasitelerinin dolu olması” zorunludur. Birçok eyalet sözleşmesinde, devletin özel şirkete %90 ila %100 arasında “doluluk garantisi” verdiği (boş yatak kalırsa devletin ceza ödediği) maddeler bulunur. Ulusal Ekonomik Araştırmalar Bürosu (NBER) araştırmasına göre, bir bölgede yeni bir özel hapishane açıldığında ve boş yatak kapasitesi bulunduğunda, hakimlerin sanıklara verdiği hapis cezası süreleri tesis dolana kadar istatistiksel olarak uzamaktadır. Yani suç oranı artmasa bile, mevcut suçlara verilen cezalar ağırlaşarak sistem dolu tutulmaktadır.
- “Nakite Karşı Çocuk” (Kids for Cash) Skandalı: Kar amacı güden sistemin hapsedilme oranlarını nasıl manipüle edebildiğinin en karanlık örneği 2009’da Pensilvanya’da ortaya çıkmıştır. İki bölge hakimi (Mark Ciavarella ve Michael Conahan), özel bir gençlik ıslahevi şirketinden 2.8 milyon dolar rüşvet alarak, binlerce çocuğu “okulda kavga etmek” veya “sosyal medyada okul müdürüyle alay etmek” gibi çok hafif kabahatler yüzünden suçlu bulup bu özel tesislere kapatmıştır. Bu olay, özel tesislerin yataklarını doldurmak için “suçlu” istatistiğinin yargı eliyle nasıl suni olarak yaratılabildiğinin en somut kanıtı olmuştur.
İlgili okumalar
TarihÖjenik: Amerika’dan Nazi Almanya’sına
Kültür & SanatMalbrona’nın Kadın Sigarası Olarak Doğuşu
BilimBilimsel Etik Kurallarının Güncellenmesi Gerekiyor
TarihVietnam Savaşı Sırasında Amerikan Askerlerinin Moralini Bozmaya Çalışan Radyocu ve Savaşta Yapılan Diğer Entrikalar
Bilimİnsani Gelişme Endeksi Nedir?
TarihMonako Ülke mi?
Yaşam & SağlıkRoseto Kasabası; 55 Yaşın Altında Kalp Krizinden Ölen Yok
Kültür & SanatHotel California Şarkısı ve EfsaneleriDevamını oku · Kültür & Sanat
São Paulo’daki Batman Sokağı
Meksikalıların Acı Biber Sevdası
Evrensel Merhaba: Neden Birbirimizi Farklı Şekillerde Selamlarız?
Her Yerde Duyduğumuz Route 66 Nedir?
Olympique Lyonnais’un İlk Kadın Başkanı
Ayakkabıları Çıkarmak Neden Bir Kültür Kuralı? Misafirperverliğin ve Hijyenin Sessiz Dansı
Kintsugi Nedir? Japon Altın Onarım Sanatını Anlamak
Fransa’da Son Dönemde Yaşanan Olaylar
Onayın Ritmi: Neden Alkışlarız?
Düğümlerin Kültürel Tarihi: Pratiklikten Sembolizme Anlam İplikleri
Neşenin Dilsiz Dili: Kahkahanın Kültürel Tarihi
Bir yanıt yazın