colere.blog– Dijital İçerik Platformu

Testosteron ve Sosyal Hiyerarşi

Testosteron hormonu bilimsel olarak itaatkarlıktan ziyade; rekabet, statü arayışı ve “baskınlık” (dominance) ile ilişkilendirilir. Yani genel kural olarak yüksek testosteronun kişiyi sosyal hiyerarşide daha baskın rollere itmesi beklenir. İstisna olarak, 2017’de katı bir hiyerarşisi olan bir Japon üniversite ragbi takımında yapılan bir araştırmada ilginç bir detay bulunmuştur: Yüksek testosteron, hiyerarşide en alt sıralarda olan genç erkeklerde, grupta tutunabilmek ve gelecekte yükselebilmek adına kıdemlilere karşı “stratejik bir itaatkarlığı” artırmıştır. Ancak aynı çalışmada, hiyerarşinin üst sıralarında olan yüksek testosteronlu kişilerin tam tersine çok daha otoriter ve baskın davrandığı görülmüştür.

İtaatkarlık mı, Stratejik Davranış mı?

Testosteron hormonu kişiyi karakter olarak “itaatkar” yapmaz, sadece bulunduğu sosyal grupta statü kazanmak veya statüsünü korumak için beyni stratejik davranmaya iter. Eğer o anki ortamda hayatta kalmanın yolu kurallara uymaksa kişi geçici olarak boyun eğebilir, ancak fırsat bulduğunda baskın karakter sergileyecektir. Testosteron temel olarak baskınlık ve sosyal hiyerarşide statü arayışı ile ilişkilidir. Belirli durumlarda gözlemlenen itaatkarlık kalıcı bir karakter özelliği değil, alt statüdeki bireylerin hiyerarşide yükselebilmek veya sistemde tutunabilmek amacıyla sergilediği geçici ve stratejik bir davranıştır. Birey statü veya fırsat elde ettiğinde tekrar asıl eğilimi olan baskın davranışlara yönelir.

Güncel Hipotezler ve Akademik Çalışmalar

Testosteronun doğrudan saldırganlık veya körü körüne baskınlık yerine, duruma göre stratejik ve hatta işbirlikçi (prososyal) davranışları tetiklediğini gösteren çeşitli akademik çalışmalar bulunmaktadır. Bilim camiasında eski “saldırganlık hipotezi” (testosteronun her koşulda agresifliği artırdığı görüşü) büyük oranda yerini “sosyal statü hipotezine” bırakmıştır. Bu güncel hipoteze göre testosteron, bireyi bulunduğu ortamda statü kazanmaya veya statüsünü korumaya yönlendirir; bu yol bazen cömertlik, bazen adil olma, bazen de geçici olarak boyun eğme gerektirebilir.

Öne çıkan bazı temel araştırmalar şunlardır:
1. Eisenegger ve ark. (2010) – Nature: “Ültimatom Oyunu” (Ultimatum Game) üzerinden yapılan bu deneyde, dışarıdan testosteron takviyesi alan kişilerin klasik beklentinin aksine karşı tarafa çok daha “adil” ve cömert para teklifleri sunduğu görülmüştür. Oyunda haksız bir teklif yapıldığında karşı tarafın bunu reddetme hakkı vardır ve bu durum statü/kaynak kaybına yol açar. Testosteron, bu kaybı önlemek için beyni “stratejik olarak adil olmaya” itmiştir.
2. Dreher ve ark. (2016) – PNAS: Bu çalışma, testosteronun hem prososyal (olumlu sosyal) hem de antisosyal (saldırgan) statü artırıcı davranışlara neden olabildiğini kanıtlamıştır. Denekler, statü kazanmanın yolu haksızlığı cezalandırmak olduğunda saldırganlaşmış; ancak statü kazanmanın yolu cömertlik yapmak (büyüklük göstermek) olduğunda testosteronun etkisiyle normalden çok daha verici ve işbirlikçi davranmışlardır.
3. Boksem ve ark. (2013) – Psychological Science: “Güven Oyunu” (Trust Game) kullanılarak yapılan bu araştırmada, testosteronun kişiler arası ilişkilerde “karşılıklılık ilkesini” (reciprocity) artırdığı tespit edilmiştir. Kişiler, kendilerine güvenen ve kaynak aktaran kişilere karşı, statülerini “güvenilir bir partner” olarak korumak amacıyla daha fazla karşılık vermişlerdir.

Çift Hormon Hipotezi ve Kortizolün Rolü

Testosteronun sosyal davranışlar üzerindeki etkilerinde bilim dünyasında tartışılan temel bir konu vardır. Araştırmacıların bir kısmı davranışları tahmin etmede kişinin doğal (bazal) testosteron seviyesinin yeterli olduğunu savunurken, önemli bir diğer grup (Mehta ve Josephs gibi) “Çift Hormon Hipotezi“ni (Dual-Hormone Hypothesis) öne sürer. Bu görüşe göre testosteronun statü arayışı ve baskınlık yaratabilmesi için stres hormonu olan kortizolün düşük olması şarttır; kişi stres altındaysa ve kortizol yüksekse testosteronun bu stratejik etkileri bloke olur. Dolayısıyla testosteronun tek başına her insanda aynı davranışı yaratacağı konusunda tam bir bilimsel fikir birliği yoktur.

İlgili okumalar

BilimDokunmanın Bilimi: Fiziksel Yakınlık Neden Sakinleştirir?BilimAraştırma Amaçlı 500 Gün Mağara Kalan KadınBilimÖlüm Korkusu ve Sağcı Eğilim İlişkisiBilimSigara İçen Ressamların İçmeyenlere Göre Daha İyi Koku AlmasıYaşam & SağlıkApandis Unutulan Bir Organ mı?BilimErkekler Kadınlardan Daha mı Utangaçtır?Yaşam & SağlıkDünya’nın En Çirkin Rengini Avustralya BelirlediKültür & SanatMedeniyetin Gelişmesindeki En Önemli Etken; Dedikodu Teorisi

Devamını oku · Bilim

Gece Alınan Yakıt Daha mı Faydalıdır?Çiçek Koklamak Beynimizi Geliştirir mi?Amy Eskridge Kimdir? Hayatı, Egzotik Projeleri ve Komplo TeorileriZebralar Neden Siyah Beyaz Çizgilidirler?Elektrikli araç en fazla kaç km gider?Kedi ve Farelerin, Yeni Zelanda’ya Sonradan Gidip İstila EtmesiAnanasın Vücut Kokusu Üzerindeki EtkisiHepimizin Yıldızlardan Geldiği GerçeğiKadınlar Aşık Olur mu? Kadın ve Erkeklerin Aşık Olma Farklarıİçme Suyunun İntihara EtkisiShazam’ın 1999’dan Beri Hayatımızda OlmasıDünyanın En Pahalı İlacı